๑. มนุษย์แทบทุกคนเสาะแสวงหาที่ว่างในการดำรงชีวิตในสังคมอย่างขะมักเขม้น ในยุคสมัยที่ผืนแผ่นดินและที่ว่างนับวันจะน้อยลงทุกที การช่วงชิงทรัพยากรจากธรรมชาติเพื่อการดำรงเผ่าพันธุ์ของมนุษย์เองนับเป็นเรื่องไม่แปลกอีกต่อไป
ชาวบ้านย่านถิ่นหลายท้องที่ใช้วิธีบุกรุกเข้าไปในพื้นที่ป่าสงวนเพื่อทำสวน สร้างบ้านอยู่อาศัย ปลูกไม้ยืนต้นดำรงชีพเรียบร่าย บางคนแผ้วถางเพื่อขายต่อให้กับนายทุนเมือง เพื่อทำรีสอร์ตหรู โรงแรมระดับ ๕ ดาวบางคนรับจ้างทำให้ป่าสมบูรณ์ให้เป็นพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมเพื่อจะได้ต่อยอดในการการทำการใด ๆ ต่อไป
ในเมือง…ชุมชนแออัดริมทางรถไฟ สลัม การบุกรุกที่สาธารณะเพื่อดำรงชีพ ฯลฯข่าวคราวการพบท่อนซุงในทะเลสาบเชียงแสน เรื่องเขื่อนแก่งเสือเต้นยังจบไม่ลง เรื่องการแจกที่ดินริมทะเล-ส.ป.ก.4 - 01 เรื่องการรุกที่เกาะช้าง โครงการเหมืองโปแตส ม็อบสวนปาล์มที่ท่าขนอน คีรีรัฐนิคม จ.สุราษฎร์ธานี โครงการก่อสร้างเขื่อนเก็บน้ำคลองชมพู อ.เนินมะปราง จ.พิษณุโลก ฯลฯ
๒.หลายวันที่แล้วผมพาเพื่อนไปเที่ยวทะเล ชายหาดโค้งวงพระจันทร์เล็ก ๆ เงียบสงบแห่งนั้นมีพื้นที่ราบเรียบริมหาด มะพร้าวขนาดใหญ่สูงลิบเรียงรายอยู่ทั่วไป ถัดออกไปเป็นภูเขาสูงตั้งตระหง่านเสมือนกำแพงที่กั้นโลกภายนอก
ชายหาดแห่งนี้เคยเต็มไปด้วยขยะจากคลื่น รกเรื้อไปด้วยเถาไม้เลื้อยหลากชนิดรวมทั้งเม็ดไม้ชนิดหนึ่งซึ่งผมมักเก็บหาสะสมเอาไว้เล่นหมากขุม ภาษาใต้เรียกไม้เลื้อยชนิดนี้ว่า สวด กลางเรียก สวาท ไม้เถาที่มีหนามแหลมคล้ายหวาย ฝักสีดำเหมือนฝักมะค่า แต่เต็มไปด้วยหนาม
ระหว่างนั้นกำลังก้มเก็บเม็ดไม้ชนิดนี้ พบภาพที่ชวนให้ครุ่นคิดไปไกล
หนหนึ่งผมเขียนถึงปูเสฉวนซึ่งไร้บ้าน อีกครั้งซึ่งขวดมีบทบาทต่อสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ ริมชายหาด จะว่าเห็ดมาเกาะหาอาหารจากขวดก็ใช่ที่ แต่เป็นเศษซากของไม้ผุที่กองสุมรวมกับขวดใบนี้นี่เองที่เป็นปัจจัยเอื้อให้เห็ดดอกหนึ่งดูเหมือนงอกออกมาจากข้างขวด เสพเอาความยากไร้สารอาหารจากความไม่มี เหมือนรีดเลือดออกจากปู ฯ
๓.จากดอกเห็ดริมหาดริมทราย เม็ดไม้ที่กำลังสาบสูญ ผมจะเล่าเรื่องอีกเรื่องหนึ่งสู่กัน
พื้นที่ในหมู่บ้านที่ผมอาศัยในตอนนี้มีการปลูกปาล์มน้ำมันกันมากขึ้น มีโรงงานเข้ามาตั้งเพื่อรับซื้อผลผลิตจากเกษตรกร โดยรวมนับว่าเป็นเรื่องดี เนื่องจากเกษตรกรสามารถลดต้นทุนจากการขนส่งระยะทางไกลได้ โรงงานเองก็ได้รับผลดีในแง่เดียวกัน ทั้งนี้ยังไม่นับถึงครอบครัว ลูกเมีย วงวานว่านเครือของผู้ประกอบการซึ่งจะได้รับความสุขจากการประกอบธุรกิจ
ครับ..ที่ว่างเดิมที่มีโรงงานขนาดใหญ่ให้เห็นในตอนนี้ เคยเป็นท้องทุ่งกว้างใหญ่ มาก่อน ผมเคยถ่ายภาพได้ขณะที่โรงงานบางโรงปล่อยควันสีดำเป็นสายลอยขึ้นฟ้า แต่บางโรงงานมีคนพบว่ามีการปล่อยควันในลักษณะเดียวกันในเวลากลางคืน นั่นหมายถึงทั้งวันทั้งคืนที่หมู่บ้านรับผลของอากาศทิ้ง มากน้อยขึ้นอยู่กับเวลาการมีชีวิตของสิ่งมีชีวิตในรอบรัศมี ……
…..เราต่างเสาะแสวงหาพื้นที่ ที่ว่างเพื่อที่จะมีและใช้ชีวิตอย่างมีความสุขเท่าที่เรามีความสามารถ แต่ดูเหมือนพื้นที่ในโลกนี้จะลดลง
หรืออาจเพราะผู้คนมากขึ้น?
หรือจำนวนผู้คนที่เพิ่มมากขึ้นใช้พื้นที่ในการมีชีวิตมากขึ้น?
เวลานี้…ผมกลับไปนึกถึงเห็ดที่งอกข้างขวดอีกครั้ง นับว่าโชคดี ที่เห็ด อายุสั้นกว่าขวด และผู้ที่ผลิต(ขวด)ขึ้นมา
นับเป็นวันธรรมดาวันหนึ่งของบ้านสวน
พายุฤดูร้อนผ่านไปตั้งแต่เมื่อวาน ผมตื่นสายกว่าทุกวันรับอากาศสดชื่นที่แห้งอุ่นสบายกำลังดี
ข่าวจากญาติข้างบ้านว่าจะมีกลุ่มปั่นจักรยานจากเมืองกรุงจะแวะเข้ามายังหมู่บ้าน ผมคว้ากล้องใส่กระเป๋าคาดเอวไปเช็คเส้นทางจากญาติซึ่งเป็นทั้งเจ้าบ้าน และสมาชิกของชมรมจักรยานเสือภูเขากลุ่มนั้นแล้วบึ่งออกไปร่วมทางกับพวกเขาเพื่อถ่ายภาพเก็บไว้ใช้ประกอบงานเขียน
เส้นทางจักรยานแบบปั่นผ่านเมืองจากบ้านสวนไปจรดชายหาดฝั่งทะเลตะวันออกรวมระยะทางเกือบยี่สิบกิโลเมตร กำลังดีสำหรับวันอากาศสบาย แต่หากทว่าแดดจ้าหลังฝนอาจทำให้คนอ่อนซ้อมถึงกับล้าได้ง่ายเช่นกัน
เมื่อถึงเส้นทางทะเล ถนนจะเปลี่ยนระดับตามทิศทางของจุดหมายปลายทาง ผมคุ้นเคยเส้นทางเส้นนั้นค่อนข้างดี แม้จะไปไม่เคยปั่นจักรยานจากบ้านสวนไปถึงจุดหมายในเส้นทางเดียวกับพวกเขาก็ตาม…..เพราะเส้นทางนั้นมีทั้งชันและทิ้งดิ่งลงเขาอย่างรวดเร็ว
ชุดทะมัดทะแมงกับจักรยานเสือภูเขาราคาแพง สีสันของชุดและหมวก ทิวทัศน์ของหมู่บ้านในเวิ้งอ่าว ภูเขาหินปูน เส้นทางคดเคี้ยวชันดิกเลาะขึ้นไหล่ภู อากาศร้อนอ้าว ทะเลระยิบ เสียงหอบหายใจ และเสียงหัวเราะ
ผมเฝ้ารอภาพเหล่านี้จะเข้ามาในหมู่บ้านหลายปี แม้จะมีทีมเพื่อน ๆ และน้อง ๆ ที่เคยปั่นจักรยานเสือภูเขาด้วยกัน แต่จักรยานของผมเป็นแบบหนัก และล้าสมัย ระบบเกียร์มีปัญหา จึงไม่เหมาะที่จะเข้าร่วมทีมกับใครทั้งสิ้น
แน่นอน…อาจจะแปลกแยกเกินไปด้วย หากว่าผมแปลงกายจากไอ้หนุ่มทำนามาเป็นไอ้หนุ่มปั่นจักรยานกินลม เสพความเร็วท่ามกลางความเงียบแบบนี้
ใช่ครับ…จักรยานเสือภูเขาอาจเป็นยานพาหนะชนิดเดียวที่เร็วและเงียบ เมื่อต้องลัดเลาะตามโขดเขาลำเนาเนินแบบนี้
เส้นทางที่ค่อนข้างเงียบและปลอดภัย สวยงามตามแบบฉบับของท้องถิ่นที่ไม่มีการท่องเที่ยวแบบยัดเยียดเข้ามาทำปู้ยี่ปู้ยำให้จริตของคน และสถานที่ต้องแปดเปื้อน
ผมเก็บงำเส้นทางเหล่านี้มานาน โดยไม่พยายามนำเสนอต่อสาธารณะเพราะกลัวว่าจะสูญเสียความเงียบดังกล่าวไป
ผมเคยร่างภาพคร่าว ๆ ถึงเส้นทาง,จุดแวะพักของบรรดาเสือทั้งหลายเพื่อสัมผัสกับบรรยากาศกับวิถีของผู้คนในหมู่บ้าน พบว่ามีอยู่หลายจุดที่น่าสนใจ
จากบ้านสวนลัดเลาะตามเส้นทางทั้งแบบถนนลูกรังและลาดยาง แบบทางหลวงชนบทผ่านทุ่งนาขนาดใหญ่ที่ถูกเปลี่ยนเป็นสวนมะพร้าวและสวนปาล์มน้ำมัน ผ่านชุมชนทำน้ำตาลมะพร้าว ในเดือนที่นกเหยี่ยวอพยพจะพบนกเหยี่ยวบนว่อนร่อนเต็มท้องฟ้า หลังฝน แมงปอบินว่อน นกจาบคาทำลูกคอสั่นบินโฉบแฉบจิกกิน บนสายไฟนกอีแอ่นเกาะเรียงแถวกันแน่นขนัด
จากสวนปาล์ม เข้าสู่ดงมะพร้าว ลัดเลาะเข้าป่าชายเลนปากอ่าว มีเรือคายัคของหน่วยงานอนุรักษ์และส่งเสริมการปลูกป่าชายเลนให้เช่าพายในดงโกงกางขนาดใหญ่ออกจากป่าชายเลนเข้าชุมชนโบราณริมทะเล มีห้องแถวเก่าแก่ที่ผู้คนส่วนใหญ่มักเป็นคนจีน ตู้ขายสิ้นค้าเก่า สวย เกินใจห้ามมิให้ผันสายตามองอย่างไม่เกรงใจเจ้าบ้าน
ออกจากปากชุมชนปากอ่าวปั่นเลาะเส้นทางใหม่ที่ตัดตรงไปยังเวิ้งอ่าวที่สวยงามและสงบเงียบ ซุกตัวอยู่หลังเนินสูงซึ่งก่อนหน้านี้เพียงปีเดียว รถยนต์ธรรมดาไม่สามารถขับเข้ามายังสถานที่แบบนี้ได้ ต้องใช้ระบบขับเคลื่อนสี่ล้อ มอเตอร์ไซค์ และเดินเท้าเท่านั้น
งบประมาณจากจังหวัดถูกนำมาใช้ทำถนนเทคอนกรีต ปรับระดับ จนสามารถเข้าถึงได้ง่ายสะดวก แต่ยังคงความสวยงามไว้มากที่สุดเท่าที่เครื่องจักรสามารถทำได้
หนนี้…ผมทำตัวเป็นเด็ก ๆ เห่อความแปลกผู้คนท่ามกลางทิวทัศน์ โดยพยายามจะไม่รบกวนการออกเทรลของชมรมจากเมืองมากนัก นอกเหนือจากควันรถและเสียงอันสนั่นหวั่นไหวสะท้อนหุบเขาริมทะเล
วันธรรมดาวันหนึ่งของไอ้หนุ่มทำนา เครื่องแบบสวย ๆ และยานพาหนะราคาแพงของชมรม Solar Cycling Club จากมหาวิทยาลัยราชภัฎบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ไม่มีอะไรที่สูญเปล่า แม้จะแลกกับการทำงานสวน และเวลาหาเลี้ยงชีพประสาคนธรรมดาคนหนึ่ง
ไม่แน่..วันหนึ่งข้างหน้า บ้านสวนขี้คร้านกับคนธรรมดาคนหนึ่งอาจได้ต้อนรับใครในรูปแบบพรรค์อย่างนี้บ้าง
สนไหม..ท่านที่รัก ยังมีเส้นทางอื่นอีกเจียวนา…
