๑. แดดยามเย็นสีแดงคล้ำช้ำเลือดช้ำหนอง

แสงสนธยากำลังมา

ดาวบางดวงเริ่มส่องสว่างเป็นจุดเล็กๆ ในจักรวาล

ต้นทุ้งฟ้ายืนนิ่งในสายลมเหงา

ดอกหญ้าเอนตามน้ำหนักดอก

สูงขึ้นไป….นกบางตัวยังบินโฉบแมลงเป็นอาหารมื้อค่ำ 

ลมเย็นพัดยอดหญ้าไหว

๒. ผมปลีกออกจากการงานในเตาเผาถ่านและเตาเผาเหล็ก ถือกล้องตัวเล็กตกรุ่น ขี่รถเครื่องออกมาหามุมบำบัดตัวเอง อาการเฉียดภาวะซึมเศร้าไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยครั้ง แต่หากเกิดขึ้นจะคงที่อยู่นาน

ที่ ว่าน่ากลัวเพราะมันกัดกร่อนตัวเอง ทำลายความน่าเชื่อถือ บั่นทอนพลังชีวิต เนือย เฉื่อยและจ่อมจม มองตัวเองอย่างไร้ค่า(ที่จะมีชีวิตอยู่ต่อไป)

ส่วน เหตุผลที่ว่าน่ายึดติดนั้น เพราะผมสามารถเอาภาวะดังกล่าวมาครุ่นคิดเข้าใจคนที่ตกอยู่ในภาวะเดียวกันจะ เนื่องด้วยเหตุผลใดก็ตาม เข้าใจกระทั่งว่าทำไมบางคนคิดสั้นปลิดชีวิตตนเอง

เมื่อคิดแล้วก็ถึงเวลาที่จะถ่ายทอดออกมาเป็นงานศิลปะ อาจจะเขียน ถ่ายภาพ หรืองานอื่นใดที่กลั่นออกมาในช่วงนั้นๆ

ซึ่งมักได้ชิ้นงานออกมาอย่างบริสุทธิ์ และลื่นไหล

๓. ณ ช่วงเวลานี้ ผมเกิดภาวะเฉียดซึมเศร้า จะด้วยเหตุผลกะไรก็ช่างที่สำคัญคือผมกำลังหาหนทางในการบำบัด

สิ่ง ที่ทำได้สำหรับคนที่พูดกับตัวเองมากไป คิดเสียงดัง และอยู่กับตัวเองทุกวันทุกคืนแบบผมคือการบันทึกเรื่องราวในสมุดบันทึก ถ่ายเทภาพที่อยู่ในหัวออกมาเป็นรูปธรรมในแง่ของการบันทึกภาพด้วยกล้อง

ปรับปุ่มต่างๆ บนกล้องตัวเล็กๆ เล็งไปยังภาพตรงหน้า เอียงองศาหามุมตามที่ชอบใจ แล้วกดปุ่มบันทึกภาพ

๔. เคยมีคนบอกว่าหากบทสนทนาในตัวเองดังเกินไป มากเกินไป หมกมุ่นเกินไป  แสดงว่าใกล้เข้าขั้นวิกลจริตจิตฟุ้งหรือไม่ก็เป็นหนทางหนึ่งซึ่งพาไปสู่อาการนั้น

วันทั้งวันในหลายวันที่ผ่านมา ผมขลุกอยู่กับตัวเอง ถ้อยคำและความคิดร้อยแปดวิ่งวนอยู่ในมโน

น่าดีใจที่ตอนนี้ ผมลืมไปแล้ว

……น่าดีใจยิ่ง

๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐

๑. ช่วงปลายปี ๒๕๔๕ ผมเริ่มกำหนดตัวเองออกจากงานประจำที่ทำมาเกือบครบ ๕ ปี แม้เป็นงานประจำในต่างจังหวัด ในท้องถิ่นภาคใต้ด้วยกัน แต่การเดินทางหลายร้อยกิโลเมตรจากบ้านโดยอาศัยเพียงรถประจำทาง เป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้เลยสำหรับพนักงานระดับล่างเงินเดือนน้อย

ผมทิ้งคนแก่อายุ ๙๐ ขวบที่ผมเรียกว่าแม่ไว้ข้างหลังอย่างโดดเดี่ยว

จะว่าไป..กำหนดที่ต้องออกจากงานประจำไม่ว่าจะเป็นในเมืองใหญ่หรือต่างจังหวัดซึ่งไม่ใช่ท้องถิ่นตนถูกร่างไว้ในใจตั้งแต่อายุของแม่เริ่มย่างออกจากเลข ๗๐ ขวบปีเล็กน้อย คนแก่ซึ่งหาอยู่หากินตามประสาคนแก่บ้านนอกทั่วไป ผิดก็แต่ แม่มีวิชาปรุงยาติดตัวมาหลายขนาน ทั้งเพื่อช่วยคนอื่นและรักษาตัวเองในวันที่เจ็บป่วยจนหายขาด แข็งแรงและปลอดโรคจนถึงทุกวันนี้

มีวัดข้างบ้านเป็นที่พึ่งทางใจ มีผักหญ้าริมทุ่งนา ในสวน ไว้เก็บขายเลี้ยงชีพ และเหลือไว้ทำบุญสุญทาน

ขณะเดียวกันที่คนหนุ่มอย่างผม ยังมองเห็นความสนุกสนานของการเดินทางเป็นดังอาหารเลี้ยงจิตวิญญาณ ถึงกับพูดกับตัวเองว่า หยุดเดินทางเมื่อไรก็ตายเมื่อนั้น

เมื่อใกล้ถึงปีที่จะต้องกลับบ้าน ผมรีบเร่งสะสมข้าวของบางอย่างไว้เพื่อการดำรงชีพในความเป็นธรรมดาอย่างชาวบ้านทั่วไป ช่วงเวลานี้เองที่ได้พบกับของเก่าชิ้นหนึ่งซึ่งสะดุดตาน่าสนใจ แม้ไม่ใช่ของสำคัญที่ใช้ในชีวิตประจำวัน แต่ทำอย่างไรได้ ในเมื่อชะตาเราต้องกัน

ชิ้นแรกเป็นท่อนไม้กลมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเกือบศอก ทำจากไม้นุ่น เบาหวิว ข้างในกลมกลวงมีเหล็กขนาด ๑๐ มม. โผล่ออกมาเสมือนเป็นด้ามจับ

“ท่อสูบลมที่เขาใช้เป่าไฟตีเหล็ก” เพื่อนมุสลิมซึ่งเกิดและเติบโตในจังหวัดนครศรีธรรมราชบอกเล่าให้ฟังว่า เจ้าของข้าวของแปลกตาตรงหน้าผมแกเคยประกอบอาชีพตีเหล็ก ตอนนี้อายุมากแล้ว ไม่สามารถแม้แต่จะยกเหล็กชิ้นเล็กๆ ขึ้นทั่งได้อีกแล้ว

“ถามซื้อแกขายนะ จะเอาทั่งด้วยไหม เหล็กเสียบอยู่บนไม้ฝังดินอยู่ หนักมาก ต้องหาม” ผมพยักหน้าแบบงงๆ ว่าถ้าเอาแล้ว เอาไปทำอะไรนอกจากขยะหนักมากชิ้นหนึ่ง ให้เอาไปขายก็ไม่มีในความคิดขณะนั้น

ของสองอย่าง ผมซื้อแกมขอในราคา ๕๐๐ บาท คนแก่ยิ้มมีเลศนัยเหมือนมีตัวตายตัวแทน ก่อนจะพยักหน้าให้

เมื่อกลับมาใช้ชีวิตที่จังหวัดบ้านเกิด นานทีเดียวกว่าที่ผมจะรู้ว่าควรทำอย่างไรกับมัน

สำหรับท่อลมผมดัดแปลงเป็นชั้นวางของโดยเจาะคว้านเป็นช่อง วางไว้กลางห้องในมุมที่คิดว่าดีที่สุด เป็นการให้เกียรติเครื่องมือมีครูอย่างดีที่สุดเท่าที่สมองผมคิดได้ในตอนนั้น

ขณะที่ทั่งหรือเรียกให้ถูกว่าเป็นท่อนเหล็กขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๕ นิ้ว..ถูกวางทิ้งขว้างอยู่หลายนาน ก่อนกลายมาเป็นทั่งเหมือนเดิมในเวลา ๘ ปีหลังจากนั้น

สำหรับบางเหตุการณ์ บางปรากฏการณ์ ๘ ปี ดูเหมือนนานแต่ยังรู้สึกชัดแจ้งเหมือนเมื่อวาน

ทั่งดัดแปลงสไตล์พื้นบ้านท่อนนั้น มีความยาว จากหน้าตัดแบนไปจรดอีกด้านเหมือนโดนหักไม่เป็นระเบียบโดยรวมเกือบฟุต หนักเกินคนเดียวหยิบฉวย ใช้งานได้ดีตราบที่ฝีมือการนวดเหล็กของผมเป็นเพียงเด็กน้อยในชั้นป. เตรียม

ตอนนี้(ส.ค. ๒๕๕๒)ทั่งโบราณอันนั้นแทบไม่มีเวลาพักร้อนอีกแล้ว

ผมอาศัยการเรียนรู้หลายๆ กระบวนการของการตีเหล็กให้เป็นของใช้ในชีวิตประจำวันด้วยทั่งอันนี้ และนับถือเป็นทั่งครู

แม้จะไม่ได้รับการครอบครูจากเจ้าของทั่ง(ซึ่งไม่มีพิธีเหล่านี้ในวิถีของมุสลิมอยู่แล้ว)ก็ตาม

๒. ย้อนกลับสู่ช่วงปี ๒๕๓๕ จนถึงปี ๒๕๔๕ ผมทำงานประจำอยู่ในเมืองใหญ่ ใช้ชีวิตเมืองผสมผสานกับชีวิตในป่าเขาในวันหยุดและวันที่อยากหยุด โอกาสกลับบ้านมาดูแลคนแก่ที่ผมเรียกว่าแม่เป็นไปอย่างกระท่อนกระแท่น มีเพียงจดหมาย เครื่องยา ตัวยา กระปุกยาสมุนไพรที่แม่ปรุงเอาไว้ดูแลคนในหมู่บ้านที่ผมส่งมาให้แม่ แม่หาเงินเลี้ยงชีพและทำบุญได้เก่ง ขณะที่อายุของแกย่างเข้าวัย ๘๐ ปี

แม่ขายผักที่หาได้ง่ายๆ จากริมท้องไร่ท้องนาและสวน ทุกเช้าวันจันทร์แม่นั่งรถไม้สองแถวจากในหมู่บ้านไปขายของที่ตลาดนัด พร้อมกับยาสมุนไพรและพืชผักที่เสาะหาตระเตรียมไว้ตั้งแต่เมื่อวานตอนเย็น

ขณะเดียวกันในช่วงปีนั้นเองที่ญาติข้างบ้านผมมีเรื่องราวของการลงทุนทำกิจการหลายอย่าง ต้องรวบรวมเงินทุนเข้าอุดหนุน หลายคนในหมู่บ้านเป็นเหยื่อของการลงทุนที่ล้มเหลว ถูกเชิดเงินไปโดยไม่ได้คืน ทั้งยังไม่มีหลักฐานใดๆ ค้ำประกันเงินกู้

ครับ,แม่เป็นหนึ่งในหลายคนเหล่านั้น

เงินสะสมจากคนแก่ซึ่งสมควรพักผ่อนและใช้เงินเลี้ยงตัวทำบุญสุนทานอย่างมีความสุขในเบื้องปลายของชีวิต กลับถูกหยิบยืมลืมหายไปโดยไม่ได้กลับคืนแม้สตางค์แดงเดียว บวกลบคูณหารแล้ว ไม่น้อยกว่า สองแสน

โอ้….บาปกรรม

ทั้งหลายเหล่านั้นไม่น่าเศร้า เท่าผมไม่เคยรู้อะไรเลยเกี่ยวกับเรื่องนี้….กระทั่งสายเกินไป

ครับ…ในช่วงเวลานั้นผมสับสนว่าควรโกรธตัวเองที่ไม่กลับบ้านมาใช้ชีวิตร่วมกับแม่เหมือนอย่างที่ตั้งใจไว้นับแต่จบป. ๖ เพราะฐานะทางการเงินอันง่อนแง่น และมีเพียงผมกับแม่เท่านั้นที่ยังใช้ชีวิตอยู่ในบ้านสวนขี้คร้านฯ หรือควรโกรธญาติ(เขย)ที่กระทำต่อแม่เพียงเพราะวัยอันแก่เฒ่าและไว้ใจคนปากหวาน

แม้ว่าทุกวันนี้ผมปลดปลงอาการเคียดแค้น อาฆาตมาดร้ายต่อผู้ที่ทำกับแม่ แต่สำหรับความทรงจำด้านลบ บางเหตุการณ์ บางปรากฏการณ์ ยังรู้สึกชัดแจ้งเหมือนเกิดขึ้นเมื่อวานนี้

……….แม้จะล่วงมาหลายปีแล้วก็ตาม

๓. ต้นปี ๒๕๔๖ ผมกลับถึงบ้านในทุกค่ำคืนวันศุกร์

คืนหนึ่ง..หลังจากก้าวเข้าบ้าน เปิดสวิทช์ไฟฟ้า มองดูข้าวของเครื่องใช้ในบ้านซึ่ง รกและเน่า พอกพูนเหมือนบ้านร้าง ยืนหมุนดูรอบตัวด้วยความรู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรมาจุกอยู่ที่ลำคอ ตารื้น ก่อนน้ำตาจะร่วงพรู และปล่อยโฮออกมาอย่างไม่อาย เมื่อสายตาเหลือบไปเห็นสิ่งหนึ่ง

ครับ แม่ยังมีชีวิต แข็งแรง และยังเดินเหิรได้ปรกติผิดกับคนวัย ๙๐ ปีคนอื่นๆ

เหตุที่ผมต้องร่ำไห้เพราะที่เห็นอยู่ตรงหน้าผมตอนนั้น คือภาพของหม้อหุงข้าวไฟฟ้าใบเล็กซึ่งผมซื้อไว้โดยหัดให้แม่หุงข้าวเองด้วยไฟฟ้าอย่างง่ายๆ อย่างไม่อันตรายสุ่มเสี่ยง

ภายในหม้อมีข้าวสุกซึ่งเริ่มส่งกลิ่นเหม็นบูด กองอยู่ในหม้อหุงข้าวไฟฟ้าซึ่งไร้หม้ออะลูมิเนียมด้านในรองรับ แม่ใส่ข้าวสวยซึ่งรับมาจากข้าวก้นบาตรพระที่วัดข้างบ้านมาในไว้บนทำความร้อนนั้นตรงๆ เพราะหลงลืม

ผมแทบทรุดกองกับพื้นด้วยไร้เรี่ยวแรงพยุงร่าง คิดฟุ้งซ่านไปไกล

“นี่เราทำอะไรอยู่ ชีวิตภายนอกมันสนานมากใช่ไหม………….ฯลฯ ”

ครับ…….สำหรับบางอย่าง อาจต้องรอกันทั้งชีวิต ก่อนค้นพบว่าแท้ที่จริงแล้วคนเราไม่ต้องรอคอยสิ่งใดเลย ทุกสรรพสิ่ง ทุกเหตุผล มีวันเวลาของมันเอง เป็นอย่างที่มันเป็นอย่างนั้นเอง จังหวะของการเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ ในช่วงเวลานั้นเวลานี้ ทุกข์เศร้าเหงาท้อหรือชื่นรื่นสมหวัง มันก็เป็นเวลาของมันเอง อย่างนั้นเอง

ถึงเวลาไปจะเหนี่ยวรั้งอย่างไรก็ไม่สามารถ หากจะต้องกลับ ผลักไสอย่างไรก็ไม่เคลื่อน

บทจะหวนคืน แค่อะไรบางอย่างมากระตุกต่อม ต่อให้ช้างทั้งโขลงมายืนขวางก็ต้องฝ่าข้ามไปให้ได้

ชีวิตมักเป็นแบบนี้ – เสมอ

ตอนนี้อายุของแม่ ย่าง ๙๖ ไม่มีโรคภัยประจำตัวอย่างคนชราคนอื่นๆ แข็งแรงตราบเท่าที่คนแก่วัยนี้พึงมี ผมสามารถจูงเดินออกกำลังได้บ้าง ขึ้นลงบันไดโดยการพยุงโดยมีเสียงหอบหายใจพอเหนื่อย ความจำดี แม้มีอาการหลงๆ เบลอๆ ย้อนยุคบ้างในบางวัน

สายตาที่มองมายังผมสะท้อนภาพของเด็กน้อยคนหนึ่ง,ไม่ยอมโต เด็กน้อยผู้ซึ่งดูแลให้แม่ได้ลาพักร้อนทุกวัน ทุกเดือน ทุกปี ติดต่อกันมานับแต่วันแรกที่เริ่มเข้ามาใช้ชีวิตอย่างที่แม่ปูไว้ให้

ดีใจและเป็นเกียรติอย่างสูงครับที่ได้เป็นลูกของแม่

……….แม้ว่า…แม่จะไม่ได้เป็นผู้ให้กำเนิดผมมาก็ตาม

  ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐

ขาวอมเหลืองเป็นพวงร้อย     นี่คือสร้อยต้นลอกอ
เติบตั้ง กระทั่งก่อ                 เป็นปฐม(มะ)ภูมิ มา 

อดหิวหยิบกินได้                  เจ็บป่วยไข้ช่วยรักษา
ประทังชีวิตมา                     ค่าเพียงไหน ชายไฟ,ครัว? 

เพื่อนเอ๋ย….ฉันจะเล่าให้ฟัง

บ้านฉันเมื่อสามสิบกว่าปีที่แล้วมีต้นลอกอ เป็นสายพันธุ์พื้นบ้านงอกเรียงรายอยู่โดยรอบ   

ลอกอ(ลอ – กอ)ในภาษาถิ่นใต้ หมายถึง มะละกอ พืชมากประโยชน์ที่เป็นได้ทั้งผักและผลไม้อีกชนิดหนึ่งซึ่งแสนจะธรรมดา หากทว่าแฝงไว้ด้วยความไม่ธรรมดามากมายเหลือเกิน ไม่ว่าจะเพื่อการกินอย่างผัก อย่างอาหาร อย่างผลไม้ อย่างขนม น้ำคั้นผลสุก หรือใช้เป็นยารักษาโรคหลายชนิด

คำว่า “ลอกอ” แสลงถิ่นใต้(สะ –แลง)หมายถึง ไม่ได้ ไม่จ่าย ชิ่ง (ค่ารถ ค่าโดยสาร ตั๋วหนัง) โดยการหนีหรือหลบหลีกเพื่อใช้บริการใดๆ ที่ปรกติต้องจ่ายค่าบริการแต่ดันใช้ฟรีเราเรียกลอกอทั้งสิ้น

ในยุคเก่า…มะละกอเป็นพืชประจำครัวเรือน เจ้าบ้านมักไม่ค่อยให้ความสำคัญมากนักอาจเพราะด้วยอายุของต้น และความอุดมสมบูรณ์ของธัญญาหารอื่นๆ จนหลงลืมมะละกอในสวน ซึ่งแม้จะมีเพียงต้นเดียว ก็สามารถกินใช้และแจกจ่ายกันได้นาน

มีคำเปรียบเปรยบางคำที่น่าสนใจมากเกี่ยวกับมะละกอในท้องถิ่นใต้ โบราณว่าไว้ ว่า

“ แก่พร้าว เฒ่าลอกอ” ความหมาย อาจพอกล้อมแกล้มได้ว่า แก่ อายุมากเสียเปล่าปลี้ ไม่มีแก่สาร กลวงใน ไร้สาระ ฯลฯ

มีชุดคำหนึ่งว่าไว้ว่า  

“…เหมือนลอกอชายไฟ” บางที่ว่า  “…เหมือนลอกอชายครัว”  

ครับ มะละกอมักงอกอยู่ริมครัวเรือน ชานบ้าน ชายคา หรือไม่ไกลจากครัว (ซึ่งมักใช้ไฟเตาถ่านในการหุงหาอาหาร) เมล็ดของมะละกอสุกมักทิ้งขว้างไว้ริมชายคานั่นเอง ไม่ต้องอาศัยการดูแล งอกงามออกดอกออกผลดกดื่น แต่มักไม่ได้รับการสนใจนำมากินมาใช้เท่าไร ไม่ว่าจะเป็นการสอยเอามาต้มผัดทอดหรือตำส้มตำ

ยกเว้นวันหนึ่ง ครอบครัวนั้นเข้าสู่สภาวะคับขัน เมื่อฝืดเคืองจึงต้องสอดส่ายสายตามองหาสรรพสิ่งใกล้ตัว

พบมะละกอ….นำมาปรุงอาหารเลี้ยงชีพแก้ขัดไปได้  

เช่นชีวิตคนเรา…ใกล้ตัวมักมองไม่เห็นความสำคัญของการมีอยู่ หรือมองเห็นสาระประโยชน์ซึ่งสามารถเอื้อให้กัน คิดได้ดังนี้จึงเอ่ยกระแนะกระแหนขึ้นมาว่า
“ ไอ้เราก็เหมือนลอกอชายครัวนั่นแหละ…สิ้นท่าแล้วละซี ต้องซมซานกลับมาหา.. ”

มะละกอต้นน้อยๆ ถูกกระทบกระเทียบไปถึงพฤติกรรมและวัฒนธรรมของมวลมนุษยชาติไปโน่น

ในสวนขี้คร้านเคยมีมะละกออยู่สองชนิดพันธุ์ คือแบบลูกกลม(ภาคกลางน่าจะเรียกว่ามะละกอฮาวาย) ต้นสูงลิบลิ่วขนาดโตเกือบเท่าต้นมะพร้าว แตกกิ่งก้านมากมาย แต่ละยอดมีผลเล็กๆ ติดแน่น ดกจนแทบไม่มีที่ว่าง

วัยเด็กของฉันเป็นช่วงเวลาที่ป่วยไข้บ่อยมาก เดี๋ยวตัวร้อน ชัก เป็นไข้

แม่ใช้เยื่อของลำต้นด้านใน(ซี่งกลวง) มาแช่น้ำแล้วอุ้มลงไปแช่เพื่อลดไข้ และลดอาการชัก

มะละกอช่วยชีวิต

รากอ่อนๆ ของต้นมะละกอขนาดนิ้วโป้งเท้า ลอกเปลือกออกแช่น้ำ ตัดเฉือนเฉียงแกงเผ็ดปลาย่างอร่อยดีแลฯ

ยางอันเกิดจากการกรีดผิวของผลแก่ นำไปกัด “ตุด” หรือ “หูด” หายถึงรากถึงโคน

ช่อดอกของมะละกอพวกนี้จะติดอยู่กับลำต้นส่วนปลายยอดติดกับทางใบซึ่งยื่นยาวออกไป

แต่มีมะละกออีกชนิดหนึ่ง บ้านฉันเรียก “ลอกอสร้อยหรือมะละกอสร้อย” บางคนเรียกลอกอผู้หรือมะละกอตัวผู้ ลักษณะช่อดอกยื่นยาวออกมาจากลำต้นส่วนยอด แตกช่อดอกออกมาเป็นก้านยาว เป็นช่วงๆ ในแต่ละช่วงมีกลุ่มช่อดอกสีเขียวอ่อน บางดอกบานแล้วเผยให้เห็นกลีบดอกสีขาวอมเหลืองอ่อนๆ แต้มกระจุกสีเหลืองอยู่ตรงกลาง ยิ่งบานสุด กลับดอกจะพับเอียงไปด้านหลังคล้ายวงล้อกงจักร

ก้านดอกที่มองไกลคงมีลักษณะเหมือนสร้อยคอประดับอัญมณี สวมใส่หลายเส้นอยู่บนต้น จึงอาจเรียกลอกอสร้อย

มะละกอสร้อยเป็นคนละชนิดกับพันธุ์ที่มีก้านดอกยื่นยาวเพียงก้านเดียวแล้วติดดอกหรือผลเพียงผลเดียวที่ปลายก้านนั้น เกษตรกรปลูกมะละกออาจเรียกมะละกอตัวผู้เหมือนกับมะละกอสร้อย(หรือลอกอสร้อย)  

โบราณว่ามะละกอสร้อยมีสรรพคุณทางยามากกว่ามะละลอพื้นบ้านใน พยายามสอบถามคนรุ่นเก่าหลายคนได้ความว่ามะละกอสร้อย นำทั้ง 5 (ราก ต้น ใบ ดอก ผล ) มาเข้ากับเครื่องยาชนิดอื่น ใช้เป็นยารักษาโรคมุตกิต ระดูขาวของผู้หญิง  

เพื่อนเอ๋ย….ฉันจะบ่นให้ฟัง

ยังมีต้นไม้ ทรัพยากร ผู้คน ในหมู่บ้าน จังหวัด ในประเทศ อีกมากมายที่ทรงคุณค่า

เราท่านทั้งหลายไม่เพียงไม่มอง ไม่เห็นคุณค่า ไม่รักษา ไม่ทำนุบำรุง ยังทุบทึ้งทำลายให้เสียหายสูญพันธุ์อีกต่างหาก

หรือจะรอให้ถึงวันที่เราไม่มีอะไรเสาะใส่แล้วกระมัง จึงชะม้ายชายตามอง

เอาอย่างนั้นไหม - เพื่อน?

๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐

เปล่าดอกผมไม่ได้ประกวดตั้งชื่อแพนด้าน้อยในกระแสข่าวตอนนี้(มิถุนายน๒๕๕๒) หากแต่เป็นนามแปลกของไม้พื้นบ้านชนิดหนึ่งซึ่งเปรี้ยวได้ใจพระเดชพระคุณมาแต่โบราณจนถึงบัดเดี๋ยวนี้ด้วยว่าไม้ชนิดนี้สามารถเป็นได้ทั้งผักและผลไม้ ออกดอกออกผลได้ทั้งปี ดกดื่นรอบเปลือกตั้งแต่โคนจนถึงยอด  ดังนั้นแค่ในหมู่บ้านๆ หนึ่ง มีต้นไม้ชนิดนี้เพียงต้นเดียวก็กินกันไม่หมดไม่สิ้น

..ต้นไม้ชนิดนี้จึงมีคนปลูกกันน้อย สุ่มเสียงต่อการสูญพันธุ์เป็นอย่างยิ่ง

คนต่างจังหวัดคงเคยรู้สึก ที่ว่าอยู่ๆ พบว่าต้นไม้หลายต้นที่คุ้นเคย หายไปจากความทรงจำชนิดที่เรียกคืนกลับมาไม่ได้เลย หากไม่ได้เห็นบางอย่างที่คุ้นตา คุ้นลิ้นหากได้ชิม และคุ้นกลิ่นเมื่อได้สูดอีกครั้ง

และอาจเป็นครั้งที่สายเกินไปแล้วก็ได้

บ้านผมเรียกพันธุ์ไม้ชนิดนี้ว่า ลิงติง ทางใต้เรียก ลี้งตี้ง ลี้งปลี้ง หลี้งปลี้ง แล้วแต่สำเนียง แต่มีบางชุมชนเรียก มุงมัง (นครศรีฯตอนบน)น่ารักดีเหมือนกัน

ลักษณะต้นโดยรวมคล้ายมะยม แต่กลับเป็นญาติสนิทกับมะเฟือง เสน่ห์งามอีตรงดอกสีเลือดเข้ม ห้ากลีบ ก้านเกสรสีขาว โผล่ออกมาจากกลางดอก ปลายก้านมีเกสรสีเหลืองอ่อนแต้มแต่น้อย ยามออกดอกในกลุ่มก้านช่อดอกเดียวกัน จึงกระจุกแน่นดูแปลกตา

นอกเหนือจากน้ำคั้นจากผลผสมกับน้ำผึ้งแล้ว ตำรับยาโบราณใช้ดอกทำน้ำชาดื่มแก้ไอได้เหมือนกัน

ดอกผลกลมมนยาวราวนิ้วมือ สีเขียวเป็นกระจุกแน่น แทบจะไม่มีดอกไหนที่ฝ่อ เพราะติดผลแน่นขนัด ผลอ่อนใช้เป็นอาหารได้สารพัน ทั้งน้ำพริก แกงส้ม แกงเผ็ด เทโพ ยำ ต้มกระทิ หรือจะกินเล่นแบบผลไม้จิ้มพริกเกลือ

ทำน้ำหวานใส่น้ำแข็งเกล็ด ก็ต้มกรองหรือปั่นด้วยเครื่องปั่น ปรุงรสทำน้ำตะลิงปลิงเสริมวิตามินซีให้ประโยชน์แก่ร่างกาย   

เมนูอาหารพื้นบ้านหลายถิ่นใช้ต้มส้มกับปลาทู เมื่อเบื่อรสคุ้นล้นที่ปรุงด้วยน้ำส้มที่หมักจากน้ำตาลโตนดสด บางเมนูใช้แกงเผ็ดแกงปลาแทนผักรสเปรี้ยว เทียบเคียงกับพวกสับปะรดในแกงคั่วส้มหรือเทโพคงคล้ายกัน แต่รสชาติแตกต่าง

รักความจัดจ้านแบบส้มตะลิงปลิง ใช้แทนมะนาวทั้งคั้นน้ำและแทนผักในการปรุงเมนูต้มยำทะเลน้ำใส แค่คิดน้ำสายก็ใส

ผลดกมากก็หาวิธีถนอม ทำแห้ง แช่อิ่ม เป็นการถนอมผลไม้แบบเปลี่ยนรสชาติกันไปได้อีก

นอกเหนือจากนั้นแล้วความเป็นส้มเป็นกรดของตะลิงปลิงสามารถใช้ขัดพวกเครื่องทองเหลืองให้แวววาวสวยงามได้

ไม่แน่ใจว่าในยุคก่อนที่ผมจะทันจำความ บ้านสวนฯเคยมีตะลิงปลิงอยู่บ้างหรือไม่ ขอเพียงในยุคผม ปลูกไว้ จำเป็นกินใช้หยิบฉวยได้สะดวก เป็นการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชพื้นบ้านไปในตัว

ต้นตะลิงปลิงหาง่าย แต่ไม่ใช่ทุกต้นที่มีผลแล้วมีต้นล็กๆ งอกตรงโคนต้น ผลดกแต่ไม่ใช่ทุดผลที่มีเมล็ด ไม่ใช่ทุกเมล็ดที่ปลูกแล้วงอก   

แต่ผมก็สามารถเสาะหามาปลูกไว้ในสวนขี้คร้านจนได้

ต้นเล็กๆ หลายต้นถูกขุดขึ้นมาจากสวนของเพื่อนต่างอำเภอเมื่อเจ็ดปีก่อน นำมาปลูกไว้ในสวนฯ เหลือรอดเพียงสามต้น ล่าสุดถูกไฟคลอกตายอีกต้น เหลือสอง หนึ่งในนั้นออกดอกออกผลให้เห็นปีครั้งแรกในเดือนนี้(มิถุนายน ๒๕๕๒)  

อีกไม่กี่วันก็ได้กินได้ใช้แล้ว….ตะลิงปลิงเจ้าเอยฯ

การรอคอยในบางสิ่งสำหรับมนุษย์ เวลาเจ็ดปีอาจยาวนานเกินการ แต่สำหรับต้นไม้ ผมว่าแม้ใช้เวลายาวนานทั้งชีวิตหรือเกินเลยไปหลายชั่วชีวิตของคน การหยัดยืนขึ้นอย่างแข็งแรง ต้านลมต้านฟ้า กระทั่งออกดอกออกผลสืบทอดเผ่าพันธุ์ของต้นไม้ได้นั้น อาจมีความหมายเพียงแค่กระพริบตา

จริงๆ แล้วไม่ว่าจะเป็นคนเมืองหรือคนต่างจังหวัดอาจเคยรู้สึกต่อสิ่งต่างๆ รอบตัวนับแต่วัยเด็กจนถึงปัจจุบัน จะเป็นห้องแถวเก่าๆ ในตลาด ต้นไม้ บทเพลง อาหาร หรือผลไม้ที่คุ้นเคย มีบางช่วงเราพบว่ามันหายไปจากความทรงจำชนิดที่เรียกคืนกลับมายาก หากไม่ได้เห็นบางอย่างที่คุ้นตา คุ้นลิ้นหากได้ชิม คุ้นเสียงหากได้ยิน และคุ้นกลิ่นเมื่อได้สูดดมอีกครั้ง

ไม่แน่ว่า……….อาจเป็นครั้งที่สายเกินไปแล้วก็ได้

       ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐

รอยลูกปัด : BEYOND BEADS กำลังอยู่ในกระแสนิยม ผู้ที่เขียนหนังสือเล่มนี้เคยเป็นเจ้านายเก่าของผมในสายงานประจำยุคโน้น ทั้งยังเคยเป็นผู้ที่ให้ที่พักพิง แหล่งมั่วสุมทางปัญญา ห้องสมุด ที่ซุกตัว เพิ่มหยักสมองในยุคที่ผมเริ่มแปลกแยกและตั้งคำถามต่อสังคมแล้วหัดขีดเขียนในเวลาต่อมา

รู้จักเขาสามแก้วไหม?

คิดแล้วยังอดเสียดายอยู่เนืองๆ  
 

ผมจึงฝังใจกับลูกปัดแก้วสีฟ้าอย่างมาก พบเห็นที่ไหนเป็นอันต้องปรี่เข้าไปนั่งดู ลูบคลำอย่างมีความสุข แต่ไม่มีปัญญาจับจ่ายซื้อหามาเป็นสมบัติประจำตัว จนทำงานประจำได้เงินเดือนแล้วนั่นแหละ