Birds Come First มาจากคำว่า “The welfare of the birds must come first” ซึ่งเป็น 1 ใน 10 ข้อของ Code of Conduct for Birdwatchers หรือ ข้อควรปฏิบัติสำหรับนักดูนก หรือบางคนจะเรียกว่าบัญญัติ 10 ประการสำหรับนักดูนกก็ไม่ผิดแต่อย่างใด

ข้อปฏิบัติที่ว่านี้มีอะไรบ้าง

1. พึงระลึกอยู่เสมอว่า ความสุขและความปลอดภัยของนกต้องสำคัญเหนือสิ่งอื่นใด

ผมว่าการทิ้งระยะห่างเป็นสิ่งสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นการดูนกขณะหาอาหาร  พักผ่อน หรือขณะสร้างรัง วางไข่ เลี้ยงลูก ผมมีความเชื่อว่านกหรือสัตว์ใดๆ ก็ตาม มันจะมีระยะปลอดภัยของมันอยู่ ถ้าเราล่วงล้ำเข้าไปมากกว่านั้น มันจะถือว่าเป็นการคุกคาม ปฏิกิริยาตอบสนองของมันที่เราพบบ่อยๆก็คือ การบินหนี การร้อง(ด่า) หรือในช่วงทำรังวางไข่ เลี้ยงลูก ก็อาจจะเจอ บินโฉบมาใกล้ๆ ไล่จิก หรือที่เลวร้ายที่สุด และหวังว่าทุกคนคงไม่อยากให้เกิด คือการ ทิ้งรัง แล้วถ้ามีไข่ที่กำลังฟักอยู่ หรือฟักเป็นตัวออกมาแล้วล่ะ ! เราก็จะเปลี่ยนจากนักดูนกหรือนักถ่ายภาพไปเป็นฆาตรกรทันที

2. ไม่ว่าเราจะทำกิจกรรมใดๆ ควรรบกวนนก และการดำเนินชีวิตตามปกติของนกให้น้อยที่สุด

ผมว่ามีหลายอย่างที่เราทำไปตอนออกไปดูนก โดยที่นึกไม่ถึงว่ามันจะเป็นการรบกวนนก เช่น ส่งเสียงดัง(นักดูนกส่วนใหญ่จะไม่ค่อยเป็น) ทำเสียงเรียกนกบ่อยและถี่เกินไป ไม่ว่าจะทำเสียงผิวปาก หรือเปิดเทปก็ตาม เฝ้าดูนกหน้ารังเป็นเวลานานๆ ขวางทางบินเข้าออกรัง หรืออยากเห็นนกมาก วิ่งไล่ต้อนนกออกมา อย่างนี้เป็นต้น เพราะว่าสิ่งเหล่านี้ อาจทำให้นกเครียด กลัว ตกใจ หรืออาจจะส่งผลร้ายในสิ่งที่เราคาดไม่ถึงก็ได้

3. ควรระวังมิให้กิจกรรมของเราก่อความเสียหายแก่ถิ่นอาศัยและรังของนก รวมทั้งไม่ดัดแปลงสภาพแวดล้อมบริเวณรังนก

สถานที่สร้างรัง หรือรูปทรงของรังนกแต่ละชนิด ธรรมชาติได้ออกแบบมาใหมาะสมสมแล้วกับนกแต่ละชนิด มนุษย์อย่างเราไม่มีสิทธิ์ที่จะไปดัดแปลงสภาพรังหรือบริเวณรอบๆรังเพื่อประโยชน์ส่วนตัวของเราเอง ไม่ว่าจะเป็นการเฝ้าดู หรือถ่ายภาพก็ตาม

4. ควรหลีกเลี่ยงการกระทำใดๆ บริเวณรังที่อาจนำพาสัตว์นักล่าสู่รังนก ทำให้นกเครียด ตื่นกลัว หรือทำรังเลี้ยงลูกไม่สำเร็จ

การที่เราไปเฝ้ารังนกเพื่อดูพฤติกรรม เพื่อถ่ายภาพ หรือเพื่อกิจกรรมอื่นๆ ก็ดี เราเองอาจตกเป็นเป้าสายตาเสียเองจากสัตว์นักล่าที่เป็นศัตรูของนก ช่วงเวลาสร้างรังเลี้ยงลูกเป็นช่วงเวลาที่ละเอียดอ่อน คิดให้ดีสักนิดก่อนคิดจะทำอะไรลงไป

5. ใช้วิจารณญานในการบอกต่อเมื่อพบนกหายากหรือนกทำรัง เพราะการมาเยือนของคน จำนวนมากอาจรบกวนนก ถิ่นอาศัยและเจ้าของพื้นที่ได้

เหตุการณ์หลายๆ เหตุการณ์ที่ผ่านมา ในการพบนกหายาก หรือนกทำรังเลี้ยงลูก จำนวนคนที่แห่กันไปดู นำมาซึ่งเรื่องราวที่เป็นบทเรียนแก่พวกเรานักดูนกนักถ่ายภาพทั้งหลายได้ดี หวังว่าทุกคนคงยังไม่ลืมกรณีเหตุการณ์ของนกกะเต็นสร้อยคอสีน้ำตาล (Rufous-collared Kingfisher) แห่งผืนป่าแก่งกระจานได้ดี อันเป็นที่มาของโครงการ Birds come first นี้

6. หากพบนกหายากหรือนกทำรังที่คิดว่าควรได้รับการปกป้องคุ้มครองเป็นพิเศษ ควรแจ้งเจ้าหน้าที่ในพื้นที่หรือสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย

รังนกหายาก รังที่อยู่ในสภาพที่เสี่ยงต่อการอยู่รอดของลูกนก เช่นต้นไม้หักโค่น รวมไปถึงนกที่ได้รับบาดเจ็บ หรือเหตุการณ์อื่นๆ ที่เข้าข่าย ควรแจ้งให้เจ้าหน้าที่รับทราบเป็นดีที่สุดครับ 

7. ควรบันทึกรายงานการพบนก และส่งรายงานแก่สมาคมฯ เพื่อประโยชน์ในการรวบรวมข้อมูล เพื่อการอนุรักษ์

ข้อมูลที่ถูกต้อง ครบถ้วนเป็นสิ่งสำคัญในการศึกษาวิจัยเพื่อการอนุรักษ์ครับ

8. ควรเคารพในสิทธิของผู้อื่นและเจ้าของพื้นที่ รวมทั้งไม่เข้าพื้นที่ที่เจ้าของมิได้อนุญาต

ในบางครั้งกิจกรรมการดูนกหรือถ่ายภาพนกก็ไม่ได้อยู่ในเขตอนุรักษ์ หรืออุทยานแห่งชาติเสมอไป อาจจะเป็นพื้นที่อยู่อาศัยและทำกินของชาวบ้าน การให้เกียรติสถานที่และเจ้าของสถานที่เป็นสิ่งสำคัญครับ ถ้าเป็นไปได้ควรบอกกล่าวหรือขออนุญาตก่อนเสมอครับ

9. ช่วยกันสร้างภาพลักษณ์ที่ดีของการดูนกและเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับนกแก่บุคคลทั่วไป

การให้เกียรติผู้อื่นที่ไม่ใช่นักดูนก และการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกิจกรรมดูนกให้แก่บุคคลเหล่านั้น ก็เป็นการส่งเสริมการอนุรักษ์ธรรมชาติอีกทางหนึ่งครับ

10. ช่วยกันเผยแพร่ข้อพึงปฏิบัติสำหรับนักดูนก และช่วยสนับสนุนกิจกรรมใดๆ ที่ทำขึ้นเพื่อการอนุรักษ์นก และถิ่นอาศัย

ผมว่านักดูนก และนักถ่ายภาพนกต่างก็มีจุดประสงค์เดียวกันครับ คือการต้องการให้ธรรมชาติที่สวยงามคงอยู่กับพวกเราไปนานๆ สังคมแห่งการดูนกศึกษาธรรมชาติเป็นสังคมเล็กๆ ที่อบอุ่น พึ่งพาช่วยเหลือกัน รวมทั้งติเตียนกันได้ฉันท์พี่น้อง รักๆกันไว้ครับ

สุดท้ายนี้ ขอเชิญร่วมสนับสนุนโครงการดีๆ อย่าง Birds Come First กันด้วยครับ